Saç dökülmesi ve saç kırılması çoğu zaman birbirine karıştırılır. Oysa her ikisi de farklı nedenlerden kaynaklanır ve bakım yaklaşımları tamamen farklıdır. Kökten dökülme gerçek saç kaybını gösterirken, saç telinde oluşan kırılmalar saçın yapısal bütünlüğünün bozulduğunu gösterir. Bu ayrımı bilmek, doğru teşhis ve etkili bakımın ilk adımıdır.
Farkları ve Nedenleri
Saç dökülmesi şikâyetiyle başvuran birçok kişi aslında gerçek bir dökülme yerine saç telinde oluşan kırılmalar yaşıyor olabilir. Bu iki durum sık karıştırılır. Ancak nedenleri ve çözüm yolları tamamen farklıdır.
• Gerçek saç dökülmesi saçın kökten ayrılmasıyla meydana gelir. Genellikle hormonal değişimler, genetik yatkınlık, stres veya bazı sağlık problemleriyle ilişkilidir.
• Saç kırılması ise saç telinin zayıflayıp kopmasıyla oluşur. Çoğunlukla sık ısı uygulamaları, kimyasal işlemler, yanlış tarama alışkanlıkları veya yoğun kozmetik ürün kullanımı gibi mekanik ve çevresel faktörlerden kaynaklanır.
Doğru tanı, hangi sorunu yaşadığınızı anlamak ve buna uygun bakım planı oluşturmak için büyük öneme sahiptir.
Saçın Yapısı Nasıldır?
Saç sağlığını anlayabilmek için öncelikle saç telinin yapısını bilmek gerekir. Saç üç ana tabakadan oluşur: kütikül, korteks ve medulla. Bu katmanların her biri saçın dayanıklılığı, esnekliği ve parlaklığı üzerinde doğrudan etkilidir.
Kütikül (Cuticle): Saçın en dış tabakasıdır ve üst üste dizilmiş pul benzeri hücrelerden oluşur. Bu tabaka saç telini çevresel faktörlere karşı korur ve nem dengesini sağlar.
Kütikül yüzeyinde bulunan doğal lipid tabakası 18-MEA (18-Methyleicosanoic Acid, saç telinin kütikül (cuticle) tabakasının üzerinde bulunan doğal bir yağ asididir), saçın suyu itmesine yardımcı olur ve elektriklenmeyi azaltır. Bu koruyucu tabaka zarar gördüğünde:
• Saç kabarır
• Mat bir görünüm oluşur
• Kırılganlık artar
• Saç daha kolay kopar
Korteks: Saç telinin en büyük bölümünü oluşturur ve saçın temel dayanıklılığını belirler. Yapısında alfa-heliks proteinleri ve makrofibriller bulunur.
Saçın gücü;
• Disülfit bağları
• Hidrojen bağları
sayesinde korunur. Ancak ağartma, boyama, düzleştirme gibi kimyasal işlemler bu bağları zayıflatarak saçın elastikiyetini azaltır. Sonuç olarak saç daha kolay kırılır ve incelir.
Medulla: Genellikle kalın saç tellerinde bulunan iç tabakadır. İnce saçlarda çoğu zaman bulunmaz. Saç dayanıklılığı üzerindeki etkisi korteks kadar belirgin değildir.
Saç Dökülmesi ile Saç Kırılması Arasındaki Fark
Saç dökülmesi ve saç kırılması sıklıkla karıştırılır. Ancak ayırt etmek aslında oldukça basittir. En temel fark dökülen saç telinin ucunda kök bulunup bulunmamasıdır.
Saç Tel Kırılması (Hair Shaft Breakage)
Dökülen telin ucunda beyaz kök yapısı yoksa ve tel kopmuş görünüyorsa, bu durum genellikle saç kırılmasıdır. Saç kökü sağlamdır. Problem saç telinin yapısal bütünlüğünün bozulmasıdır.
Saç kırılması nedenleri:
• Sık ısı uygulamaları
• Kimyasal işlemler (boya, açıcı, düzleştirme)
• Sert tarama ve mekanik travma
• Yanlış bakım ürünleri
Telogen Effluvium (TE)
Dökülen saç telinin ucunda beyaz, soğan şeklinde bir kök bulunuyorsa, bu durum gerçek bir saç dökülmesi göstergesidir. Bu tıbbi olarak Telogen Effluvium (TE) olarak adlandırılır.
Telogen effluvium nedenleri:
• Yoğun stres
• Ateşli hastalıklar
• Doğum sonrası dönem
• Hızlı kilo kaybı
• Hormonal değişiklikler
sonrasında ortaya çıkar. Bu durumda saç büyüme fazından çıkarak dinlenme (telogen) fazına geçer ve ardından dökülür.
Saç Kırılmasının Nedenleri ve Önemi
Saç kırılması çoğu zaman kozmetik bakım ve alışkanlık değişikliği ile düzelebilir. Gerçek saç dökülmesi ise altta yatan nedenin araştırılmasını gerektirir. Bu nedenle, dermatolojik değerlendirme doğru tedavi planı oluşturmak için büyük öneme sahiptir.
Saç Kırılmasına Neden Olan Sık Görülen Kozmetik Faktörler
Saç kırılması çoğu zaman yanlış bakım alışkanlıkları ve kozmetik uygulamalardan kaynaklanır. En sık karşılaşılan nedenler:
• Agresif içerikli şampuanlar ve saçın çok sık yıkanması
• Tarama sırasında saça aşırı sürtünme uygulanması
• Kimyasal işlemler (boya, ağartıcı, relaxer vb.)
• Isı ile şekillendirme işlemleri (düzleştirici, maşa gibi yüksek ısı veren cihazlar)
Saç Kırılmasının Başlıca Sebepleri
Saç kırılmasının temel sebeplerinden biri saç telinin doğal koruyucu lipid tabakası olan 18-MEA’nın kaybolmasıdır. Bu tabaka zarar gördüğünde saç şu sorunları yaşar:
• Su çekip şişer
• Daha kırılgan ve kopmaya yatkın hale gelir
• Elektriklenir ve kabarır
18-MEA Tabakasını Bozan Faktörler
• Sülfatlı şampuanlar (SLS, SLES)
• Sert havluyla kurulama
• Kimyasal işlemler (boya, ağartıcı, relaxer)
• Sık ve agresif ısı uygulamaları (düzleştirici, maşa gibi)
Bu faktörler saç telinin yüzey bütünlüğünü bozarak mat, kuru ve kırılgan bir görünüm oluşturur. Bu nedenle hem ürün seçimi hem de uygulama şekli önemlidir.
Şampuan ve Saç Kremi Kullanımı
Şampuan yalnızca saçın temizliği için değil, aynı zamanda saç telinin yapısını koruması için de kullanılır. Agresif içerikli formüller saçın lipid tabakasına zarar vererek kırılmaları artırabilir. Bu nedenle sülfatsız veya nazik içerikli şampuanlar tercih edilmelidir.
Saç Kremi (Conditioner), saç telinin yüzeyini pürüzsüzleştirerek sürtünmeyi azaltır ve kırılmayı önler. Saç kremi kullanımı ile:
• Negatif yüklü saç telleri nötralize edilir
• Kütikül korunur ve lipid tabakası taklit edilir
• Tarama sırasında sürtünme azaltılır
• Saç kırılmaları önlenir
Etkili saç kremleri genellikle dimethicone (silikon), katyonik polimerler ve hidrolize keratin gibi içerikler barındırır. Bu maddeler saç telini kaplayarak daha dayanıklı bir yapı oluşturur.
Hangi Yağlar Saçı Korur?
Saç bakımında yağ kullanımı yaygındır. Ancak tüm yağlar aynı etki mekanizmasına sahip değildir.
Hindistan cevizi yağı, saç teline nüfuz ederek protein kaybını azaltır ve saçın yapısını güçlendirir. Bu özelliği sayesinde hem sağlıklı hem de hasarlı saçlarda etkili bir koruma sağlar.
Diğer Yağlar, Argan yağı, zeytinyağı ve mineral oil gibi yağlar çoğunlukla saçın yüzeyinde ince bir film tabakası oluşturur. Bu yağlar saç telini dış etkenlerden bir ölçüde korusa da saç proteinine nüfuz etmez, bu nedenle koruma etkisi sınırlıdır.
Tarama ve Saç Kırılması
Saç kırılmalarında tarama alışkanlıkları büyük rol oynar. Yanlış tarama teknikleri saç telinin hem uçlarında hem de orta kısımlarında kırılmalara neden olabilir.
• Kuru tarama: Özellikle saç uçlarında kırılmayı artırabilir.
• Islak tarama: Saç suyu çektiğinde daha hassas hale gelir. Orta kısımda kopmalar görülebilir.
Kıvırcık ve Afro Saçlarda Kırılma Riski
Kıvırcık ve afro saç tipleri yapısal özellikleri nedeniyle kırılmaya daha yatkındır. Başlıca nedenleri:
• İnce kütikül tabakası
• Eliptik saç teli yapısı
• Düzensiz doğal yağlanma
• Tarama sırasında artan sürtünme
Bu saç tiplerinde nazik tarama, doğru ürün kullanımı ve düzenli bakım çok önemlidir.
Kimyasal İşlemler ve Saç Kırılması
Kimyasal işlemler saç telinin iç bağlarını etkileyerek dayanıklılığı azaltabilir. Etki uygulanan yönteme ve saç tipine göre değişir.
Lye / No-Lye Relaxer: Kalıcı düzleştirme sağlar. Ancak disülfit bağlarını kırdığı için saçın yapısal dayanıklılığı azalır ve kırılganlık artar.
Thioglycolate: Geçici düzleştirme sağlar ve protein kaybı kalıcı relaxerlara göre daha düşüktür.
Brazilian Keratin Treatment (BKT): BKT saçları pürüzsüz ve parlak yapar. Ancak formaldehit içerdiği için solunum ve genotoksik riskler taşır. Tam düzleştirici etkisi yoktur. Saçı daha çok pürüzsüzleştirir.
Bleach + Relaxer + BKT gibi işlemler saç kırılması riskini belirgin şekilde artırır.
Saç Kalınlaştırıcı ve Leave-In Ürünler
İnce veya kırılgan saçlarda leave-in ürünler destekleyici olabilir.
Acrylate polymer + dimethicone içeren leave-in ürünler
• Film tabakası oluşturarak elektriklenmeyi azaltır
• Tarama sırasında kırılmayı azaltır
• Saç yüzeyini pürüzsüzleştirir
Örnek içerikler: Dimethicone, Acrylates Copolymer
Günlük Saç Bakım Önerisi
1. Sülfatsız, hafif şampuan kullanın
2. Her yıkamadan sonra saç kremi uygulayın
3. Islak saça leave-in ürün uygulayın
4. Haftada 2 kez Hindistan cevizi yağı ile bakım yapın
5. Isı uygulamadan önce silikon bazlı ısı koruyucu kullanın
6. Saçı sert havluyla ovuşturmayın, nazikçe kurutun
Bu rutin saç kırılmalarını azaltır, saçın güçlü, parlak ve dolgun görünmesini sağlar.
Saçınızı Güçlendirmek İçin Bilmeniz Gerekenler
• Saçın yapısı (kütikül, korteks, medulla) bakım ve hasar açısından büyük öneme sahiptir.
• Kırılma çoğunlukla kozmetik ve mekanik nedenlerden kaynaklanır.
• Kimyasal işlemler, ısı, agresif şampuan ve yanlış tarama kırılmayı artırır.
• Hindistan cevizi yağı, silikon ve hidrolize keratin gibi içerikler saçın korunmasına yardımcı olur.
Düzenli bakım ve doğru ürün seçimi saçın uzun vadede sağlıklı ve güçlü kalmasını sağlar.
